Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Κόρη του Κρόνου και της Ρέας (Θεογονία 453–454).

Λατρεία

Το Τελεστήριο της Ελευσίνας, κέντρο των Ελευσινίων Μυστηρίων. Τα Θεσμοφόρια, γιορτή των γυναικών σε πολλές πόλεις.

Μύθοι

Η αρπαγή της Περσεφόνης

Ο Ομηρικός Ύμνος στη Δήμητρα αφηγείται ότι ο Άδης, με τη συγκατάθεση του Δία, άρπαξε την Περσεφόνη, την κόρη της Δήμητρας, ενώ μάζευε λουλούδια σε ένα λιβάδι. Η Δήμητρα την αναζήτησε εννέα μέρες με δάδες στα χέρια, ώσπου έμαθε από τον Ήλιο τι είχε συμβεί.

Μεταμφιεσμένη σε γριά, έφτασε στην Ελευσίνα και υπηρέτησε στο παλάτι του Κελεού. Ανέλαβε να ανατρέφει τον Δημοφώντα, αλλά ο μητρικός φόβος της Μετάνειρας διέκοψε τη θεϊκή της προσπάθεια να τον κάνει αθάνατο. Η Δήμητρα αποκαλύφθηκε και ζήτησε να χτιστεί ναός.

Στη θλίψη της σταμάτησε να βγάζει η γη καρπούς, και οι άνθρωποι κινδύνευσαν να πεθάνουν από την πείνα. Ο Δίας έστειλε τον Ερμή να φέρει την Περσεφόνη πίσω. Επειδή όμως είχε φάει ρόδι (ή κόκκους ροδιού) στον Κάτω Κόσμο, έπρεπε να περνά ένα μέρος του χρόνου εκεί.

Ο Τριπτόλεμος

Στις παραδόσεις για την Ελευσίνα, η Δήμητρα δίδαξε στους Ελευσίνιους την καλλιέργεια του σιταριού και τα Μυστήρια. Ο Τριπτόλεμος, γιος του Κελεού κατά μια παράδοση, αναφέρεται ως ο πρώτος που διέδωσε τη γεωργία. Οι πηγές διαφέρουν ως προς το γενεαλογικό του.

Παραλλαγές

• Οι εποχές εξηγούνται από τον μύθο: ο Ομηρικός Ύμνος ορίζει ότι η Περσεφόνη περνά το ένα τρίτο του έτους στο σκοτάδι. Το ίδιο λέει και ο Απολλόδωρος (1.5.3). Στον Οβίδιο (Μεταμορφώσεις 5.564–567) το μοίρασμα είναι μισό-μισό.

Από τα αρχαία κείμενα

Ομηρικός Ύμνος, Στη Δήμητρα 1–3
Τη Δήμητρα με τα ωραία μαλλιά, τη σεβαστή θεά, αρχίζω να τραγουδώ,
αυτήν και τη λεπτοαστράγαλη κόρη της, που ο Αϊδωνέας
άρπαξε, και του την έδωσε ο βαρύβροντος Δίας που βλέπει μακριά,

Ομηρικός Ύμνος, Στη Δήμητρα 480–482
Ευτυχισμένος όποιος από τους ανθρώπους της γης τα έχει δει αυτά·
όποιος όμως δεν μυήθηκε στα ιερά και δεν έχει μερίδιο, ποτέ δεν έχει
την ίδια μοίρα, όταν πεθάνει, κάτω στο σκοτεινό ζόφο.

Πηγές

• Ομηρικός Ύμνος στη Δήμητρα ✓ επαληθευμένο
• Ησίοδος, Θεογονία 453–454, 912–914, 969–974 ✓ επαληθευμένο