Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Γιος του Δία και της θνητής Σεμέλης, κόρης του Κάδμου από τη Θήβα (Θεογονία 940–942).

Λατρεία

Το Θέατρο του Διονύσου στην Αθήνα, με τα Μεγάλα Διονύσια, τα Λήναια και τα Ανθεστήρια. Η λατρεία περιλάμβανε τις Μαινάδες, γυναίκες σε έκσταση.

Μύθοι

Η γέννηση

Η Σεμέλη, εξαπατημένη από την Ήρα, ζήτησε από τον Δία να του φανεί σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια. Ο Δίας εμφανίστηκε με κεραυνό και η Σεμέλη καταστράφηκε από τη φωτιά. Ο Δίας πήρε το έμβρυο, ακόμη αγέννητο, και το έραψε στον μηρό του, όπου ολοκληρώθηκε η κύηση (Ευριπίδης, Βάκχες 88–98, Απολλόδωρος 3.4.3).

Ο Ερμής παρέδωσε το βρέφος να μεγαλώσει, κατά τον Απολλόδωρο στην Ινώ και τον Αθάμαντα, και κατόπιν στις Νύμφες της Νύσας.

Ο Πενθέας

Στις Βάκχες του Ευριπίδη, ο Διόνυσος επιστρέφει στη Θήβα, την πόλη της μητέρας του, για να την οδηγήσει να αναγνωρίσει τη θεότητά του. Ο βασιλιάς Πενθέας αρνείται και προσπαθεί να τον φυλακίσει.

Ο Διόνυσος τον πείθει να παρακολουθήσει κρυφά τις Μαινάδες, μεταμφιεσμένος σε γυναίκα. Εκείνες, μεταξύ των οποίων και η μητέρα του η Αγαύη, τον κατασπαράζουν, νομίζοντας ότι είναι λιοντάρι.

Οι πειρατές

Στον Ομηρικό Ύμνο 7, ο Διόνυσος παρουσιάζεται ως νεαρός στην ακτή και τον απαγάγουν Τυρρηνοί πειρατές. Το πλοίο πλημμυρίζει με κρασί, αμπέλια τυλίγονται στα ξάρτια και ο θεός γίνεται λιοντάρι. Οι πειρατές πηδούν στη θάλασσα και μεταμορφώνονται σε δελφίνια.

Παραλλαγές

• Στην ορφική παράδοση υπάρχει ο Διόνυσος Ζαγρεύς, γιος του Δία και της Περσεφόνης, που σχίστηκε από τους Τιτάνες και ξαναγεννήθηκε. Αυτή η ιστορία διασώζεται σε μεταγενέστερες πηγές και δεν υπάρχει στον Όμηρο ή στον Ησίοδο.

Πηγές

• Ησίοδος, Θεογονία 940–942, 947–949 ✓ επαληθευμένο
• Ευριπίδης, Βάκχες ✓ επαληθευμένο
• Ομηρικός Ύμνος 7 ✓ επαληθευμένο
• Απολλόδωρος 3.4.3 ✓ επαληθευμένο