Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Κατά τον Πίνδαρο (Πυθιόνικος 2.21–48), ο Ιξίων, που επιθύμησε την Ήρα, ενώθηκε με ένα σύννεφο που είχε τη μορφή της. Από αυτή την ένωση γεννήθηκε ο Κένταυρος, που ενώθηκε με φοράδες της Μαγνησίας· από αυτούς προήλθαν οι Κένταυροι.

Λατρεία

Δεν λατρεύονταν. Η Κενταυρομαχία ήταν αγαπημένο θέμα της τέχνης: στο δυτικό αέτωμα του ναού του Δία στην Ολυμπία (Παυσανίας 5.10.8) και στις νότιες μετόπες του Παρθενώνα.

Μύθοι

Η μάχη με τους Λαπίθες

Στην Ιλιάδα (1.265–268) ο Νέστωρ θυμάται τους ήρωες που πολέμησαν τους «βουνίσιους Φήρες». Στην Οδύσσεια (21.295–304), ο Κένταυρος Ευρυτίων μέθυσε στο σπίτι του Πειρίθου και έκανε κακό, οι ήρωες του έκοψαν αυτιά και μύτη, κι από εκεί άρχισε η έχθρα Κενταύρων και ανθρώπων.

Ο Παυσανίας (5.10.8) περιγράφει τη μάχη στον γάμο του Πειρίθου, όπου ο Ευρυτίων αρπάζει τη νύφη. Κατά την Ιλιάδα (2.742–744) ο Πειρίθους έδιωξε τους Φήρες από το Πήλιο.

Ο Φόλος και ο Ηρακλής

Στη Φολόη ο Κένταυρος Φόλος φιλοξένησε τον Ηρακλή και άνοιξε το κοινό πιθάρι κρασιού των Κενταύρων. Οι άλλοι Κένταυροι, μυρίζοντας το κρασί, επιτέθηκαν με πέτρες και έλατα. Ο Ηρακλής τους κυνήγησε με τα βέλη του ως τη Μαλέα, όπου ένα βέλος του τραυμάτισε κατά λάθος τον Χείρωνα (Απολλόδωρος 2.5.4).

Ο Φόλος, απορώντας πώς ένα τόσο μικρό βέλος σκότωνε τόσο μεγάλα πλάσματα, το έβγαλε από έναν νεκρό· του γλίστρησε στο πόδι και πέθανε. Από τους άλλους, ο Νέσσος κατέφυγε στον ποταμό Εύηνο (Απολλόδωρος 2.5.4).

Παραλλαγές

• Ο Όμηρος λέει τους Κενταύρους «Φήρες» (θηρία) και δεν τους περιγράφει ρητά ως μισούς ανθρώπους μισά άλογα.
• Ο Χείρων και ο Φόλος έχουν άλλη καταγωγή: ο Χείρων γιος του Κρόνου και της Φιλύρας (Πίνδαρος, Πυθιόνικος 3.1–7), ο Φόλος γιος του Σιληνού και μιας νύμφης (Απολλόδωρος 2.5.4).

Πηγές

• Όμηρος, Ιλιάδα 1.265–268, 2.742–744 ✓ επαληθευμένο
• Όμηρος, Οδύσσεια 21.295–304 ✓ επαληθευμένο
• Πίνδαρος, Πυθιόνικος 2.21–48 ✓ επαληθευμένο
• Απολλόδωρος 2.5.4 ✓ επαληθευμένο
• Παυσανίας 5.10.8 ✓ επαληθευμένο