Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Γεννήθηκε στη Θήβα από τον Δία και την Αλκμήνη, η οποία ήταν σύζυγος του Αμφιτρύωνα. Ο Δίας πήρε τη μορφή του Αμφιτρύωνα και ενώθηκε μαζί της. Το αρχικό του όνομα ήταν Αλκείδης (Απολλόδωρος 2.4.8–12).

Λατρεία

Λατρευόταν ως ήρωας και ως θεός σε όλη την Ελλάδα. Ο Ηρόδοτος (2.44) αναφέρει ότι στη Θάσο υπήρχε ιερό του, και ότι κάποιοι Έλληνες τον τιμούσαν ως θεό και άλλοι ως ήρωα. Στον Μαραθώνα υπήρχε ιερό του.

Μύθοι

Η ανάθεση των άθλων

Η Ήρα καταδίωκε τον Ηρακλή από την παιδική του ηλικία. Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο (2.4.12), η Ήρα τον έριξε σε μανία και αυτός σκότωσε τα παιδιά του. Για να εξαγνιστεί πήγε στους Δελφούς, όπου η Πυθία τον προέτρεψε να υπηρετήσει δώδεκα χρόνια τον Ευρυσθέα στις Μυκήνες και τον ονόμασε Ηρακλή.

Ο Ευρυσθέας του ανέθεσε δέκα άθλους. Δύο από αυτούς δεν υπολογίστηκαν, επειδή ο Ηρακλής έλαβε βοήθεια από τον Ιόλαο στην Ύδρα και αμοιβή από τον Αυγείας για τους στάβλους. Έτσι οι άθλοι έγιναν δώδεκα.

Οι έξι πρώτοι άθλοι

1. Το λιοντάρι της Νεμέας: ένα θηρίο με δέρμα που δεν τρυπιόταν. Ο Ηρακλής το στραγγάλισε και χρησιμοποίησε το δέρμα του ως πανοπλία. 2. Η Λερναία Ύδρα: φίδι με πολλά κεφάλια που ξαναφύτρωναν. Ο ανιψιός του Ιόλαος έκαιγε τις πληγές, και ο Ηρακλής έβαψε τα βέλη του με το δηλητήριό της. 3. Η Κερυνείτιδα έλαφος: ιερό ζώο της Άρτεμης με χρυσά κέρατα, που ο Ηρακλής καταδίωξε επί ένα χρόνο και έπιασε ζωντανή.

4. Ο Ερυμάνθιος κάπρος: τον έπιασε ζωντανό σε χιόνι. Στην πορεία επεισόδιο με τους Κενταύρους και τον Φόλο. 5. Οι στάβλοι του Αυγείου: τους καθάρισε σε μία μέρα, εκτρέποντας τους ποταμούς Αλφειό και Πηνειό. 6. Οι Στυμφαλίδες όρνιθες: πουλιά που ζούσαν στη λίμνη της Στυμφαλίας. Τα έδιωξε με χάλκινα κρόταλα, δώρο της Αθηνάς, και τα τόξευσε.

Οι έξι τελευταίοι άθλοι

7. Ο Κρητικός ταύρος: τον έπιασε στην Κρήτη και τον έφερε στον Ευρυσθέα. 8. Οι φονικές φοράδες του Διομήδη, βασιλιά των Βιστόνων της Θράκης, που έτρεφε με ανθρώπινη σάρκα. Ο Ηρακλής σκότωσε τον Διομήδη και πήρε τα άλογα. 9. Η ζώνη της Ιππολύτης, βασίλισσας των Αμαζόνων, που ζήτησε η κόρη του Ευρυσθέα Αδμήτη. 10. Τα βόδια του Γηρυόνη, στην Ερύθεια, στη δύση, με φύλακες τον Όρθο και τον Ευρυτίωνα. Κατά την παράδοση έστησε στον πορθμό του Γιβραλτάρ τους «Στύλους του Ηρακλή».

11. Τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων, που φύλαγε ο δράκος Λάδων. Ο Ηρακλής πήρε τη βοήθεια του Άτλαντα, ο οποίος έφερε τα μήλα, ενώ εκείνος κρατούσε τον ουρανό. 12. Ο Κέρβερος: ο Ηρακλής κατέβηκε στον Άδη και ο Άδης επέτρεψε να πάρει τον σκύλο, αν τον νικούσε χωρίς όπλα. Τον έφερε στον Ευρυσθέα και τον επέστρεψε.

Ο θάνατος και η αποθέωση

Η Δηιάνειρα, σύζυγος του Ηρακλή, φοβήθηκε ότι θα χάσει τον άντρα της και του έστειλε χιτώνα βουτηγμένο στο αίμα του Κενταύρου Νέσσου, που της είχε πει ότι είναι ερωτικό φίλτρο. Το αίμα, μολυσμένο από το δηλητήριο της Ύδρας, έκαιγε το σώμα του (Σοφοκλής, Τραχίνιαι).

Ο Ηρακλής ανέβηκε σε πυρά στην Οίτη. Κατά την παράδοση, ο Δίας τον πήρε στον Όλυμπο, όπου συμφιλιώθηκε με την Ήρα και παντρεύτηκε την Ήβη (Απολλόδωρος 2.7.7, Οδύσσεια 11.601–604).

Παραλλαγές

• Στον Ευριπίδη (Ηρακλής) η μανία του Ηρακλή έρχεται μετά τους άθλους και όχι πριν.
• Στην Οδύσσεια (11.601–627) ο Οδυσσέας βλέπει στον Άδη το είδωλο του Ηρακλή, ενώ ο ίδιος βρίσκεται στους θεούς.
• Η σειρά των άθλων διαφέρει ανάμεσα στις πηγές. Εδώ ακολουθείται ο Απολλόδωρος.

Πηγές

• Απολλόδωρος 2.4.8–2.7.7 ✓ επαληθευμένο
• Ησίοδος, Θεογονία 526–531 ✓ επαληθευμένο
• Σοφοκλής, Τραχίνιαι ✓ επαληθευμένο
• Ευριπίδης, Ηρακλής ✓ επαληθευμένο
• Ηρόδοτος 2.44 ✓ επαληθευμένο
• Όμηρος, Οδύσσεια 11.601–627 ✓ επαληθευμένο