Οι Σοφιστές
Δάσκαλοι της ρητορικής (5ος αι. π.Χ.)Περιοδεύοντες δάσκαλοι, όπως ο Πρωταγόρας και ο Γοργίας, που δίδασκαν με αμοιβή την τέχνη του λόγου και της πολιτικής. Στη δημοκρατική Αθήνα όποιος ήθελε να πείσει στην Εκκλησία του δήμου ή στο δικαστήριο χρειαζόταν αυτή την τέχνη.
▶ Άνοιγμα στην εφαρμογή (με χάρτη, δέντρο, κουίζ και αγαπημένα)
Καταγωγή και πλαίσιο
Η λέξη «σοφιστής» αρχικά σήμαινε απλώς τον σοφό ή τον έμπειρο σε μια τέχνη. Τον 5ο αιώνα π.Χ. κατέληξε να σημαίνει τον επαγγελματία δάσκαλο. Ο Πρωταγόρας έλεγε ότι για κάθε πράγμα υπάρχουν δύο λόγοι αντίθετοι μεταξύ τους (Διογένης Λαέρτιος 9.51).
Λατρεία
Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης τούς κατηγόρησαν ότι νοιάζονταν για τη νίκη στη συζήτηση και όχι για την αλήθεια. Έτσι η λέξη «σοφιστεία» πήρε αρνητική σημασία. Πολλοί σημερινοί μελετητές τούς βλέπουν πιο ευνοϊκά, ως τους πρώτους που σκέφτηκαν συστηματικά τη γλώσσα, την κοινωνία και τη σχετικότητα των αξιών.
Μύθοι
Ο μύθος του Πρωταγόρα
Στον διάλογο Πρωταγόρας του Πλάτωνα, ο σοφιστής λέει: «Ήταν κάποτε ένας καιρός που υπήρχαν θεοί, θνητά όμως γένη δεν υπήρχαν» (Πρωταγόρας 320c). Ο Επιμηθέας μοίρασε όλα τα χαρίσματα στα ζώα και άφησε τον άνθρωπο γυμνό· ο Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά και τις τέχνες. Ο Δίας τέλος έστειλε τον Ερμή να δώσει σε όλους την αιδώ και τη δίκη, για να μπορούν να ζουν σε πόλεις.
Οι σοφιστές και οι θεοί
Ο Πρωταγόρας έγραψε: «Για τους θεούς δεν μπορώ να ξέρω ούτε ότι υπάρχουν ούτε ότι δεν υπάρχουν» (Διογένης Λαέρτιος 9.51). Τέτοιες φράσεις έκαναν πολλούς Αθηναίους να βλέπουν με καχυποψία τους νέους δασκάλους, και αυτή η καχυποψία βάρυνε αργότερα και τον Σωκράτη.
Παραλλαγές
- Ο Σωκράτης δεν ήταν σοφιστής: δεν έπαιρνε αμοιβή και έλεγε ότι δεν ξέρει τίποτα. Στις Νεφέλες όμως του Αριστοφάνη (423 π.Χ.) παρουσιάζεται σαν σοφιστής, και αυτή η εικόνα τον έβλαψε στη δίκη του.
Πηγές
- Πλάτων, Πρωταγόρας 320c κ.ε. ✓ επαληθευμένο
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 9.51 ✓ επαληθευμένο
- Αριστοφάνης, Νεφέλες
- Πλάτων, Σοφιστής