Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Γιος του Κρόνου και της Ρέας, ο νεότερος των έξι πρώτων παιδιών τους (Θεογονία 453–458).

Λατρεία

Κύριο ιερό ο Ναός του Δία στην Ολυμπία, με το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Φειδία και τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Το μαντείο της Δωδώνης, με τη βελανιδιά. Επίσης τα Νέμεα, ο Λύκαιος στην Αρκαδία και το Ιδαίο Άντρο στην Κρήτη.

Μύθοι

Η γέννηση και η ανατροπή του Κρόνου

Ο Δίας γεννήθηκε στην Κρήτη και κρύφτηκε από τον πατέρα του, ο οποίος κατάπινε τα παιδιά του. Η Γαία τον φρόντισε, και όταν ωρίμασε έβγαλε τον Κρόνο να αναδώσει τα αδέλφια του. Αυτά ήταν η Εστία, η Δήμητρα, η Ήρα, ο Άδης και ο Ποσειδώνας.

Ακολούθησε η Τιτανομαχία. Ο Δίας ελευθέρωσε τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες, που τον βοήθησαν στη νίκη. Μετά τη νίκη ο Δίας ανέλαβε την κυριαρχία και μοίρασε τις τιμές στους θεούς.

Η κατανομή του κόσμου

Στην Ιλιάδα (15.187–193) ο Ποσειδώνας λέει ότι τα τρία αδέλφια μοίρασαν τον κόσμο με κλήρο. Στον Δία έλαχε ο ουρανός, στον Ποσειδώνα η θάλασσα και στον Άδη το σκοτεινό βασίλειο των νεκρών, ενώ η γη και ο Όλυμπος έμειναν κοινά.

Ο Τυφώνας

Μετά την ήττα των Τιτάνων, η Γαία γέννησε με τον Τάρταρο τον Τυφώνα, τέρας με εκατό κεφάλια φιδιού. Θα γινόταν βασιλιάς των θεών, αν ο Δίας δεν είχε παρατηρήσει εγκαίρως.

Ο Δίας τον χτύπησε με κεραυνούς, τον έκαψε και τον έριξε στον Τάρταρο. Από τον Τυφώνα προέρχονται οι δυνατοί άνεμοι που φυσούν στη θάλασσα. (Θεογονία 820–880)

Παραλλαγές

• Για τη γέννηση του Δία, η Κρήτη (Ιδαίο και Δικταίο Άντρο) αντιτίθεται με την Αρκαδία (όρος Λύκαιο, Παυσανίας 8.38). Ο Καλλίμαχος (Ύμνος στον Δία) αναφέρει την Αρκαδία και την Κρήτη. Στην Κρήτη έδειχναν επίσης τον «τάφο του Δία», που ο Καλλίμαχος θεωρεί ψεύτικο.

Από τα αρχαία κείμενα

Όμηρος, Οδύσσεια 1.32–34
Αλίμονο, πώς κατηγορούν οι θνητοί τους θεούς!
Από εμάς, λένε, έρχονται τα κακά· όμως κι αυτοί
με τις δικές τους αφροσύνες παθαίνουν πόνους πέρα από τη μοίρα τους,

Αισχύλος, Αγαμέμνων 176–178
Αυτόν [τον Δία] που οδήγησε τους θνητούς
στη φρόνηση, που όρισε να ισχύει
ως νόμος το «με τον πόνο η γνώση».

Πηγές

• Ησίοδος, Θεογονία 453–506, 617–735, 820–880, 886–923 ✓ επαληθευμένο
• Όμηρος, Ιλιάδα 15.187–193 ✓ επαληθευμένο
• Καλλίμαχος, Ύμνος στον Δία ✓ επαληθευμένο
• Παυσανίας 5.10–11, 8.38 ✓ επαληθευμένο