Επίκουρος
Ο Κήπος· η ηδονή ως απουσία πόνουΟ Επίκουρος, Αθηναίος που μεγάλωσε στη Σάμο, ίδρυσε στην Αθήνα τη σχολή του Κήπου. Δίδαξε ότι σκοπός της ζωής είναι η ηδονή, που όμως για αυτόν σημαίνει την απουσία πόνου στο σώμα και ταραχής στην ψυχή.
▶ Άνοιγμα στην εφαρμογή (με χάρτη, δέντρο, κουίζ και αγαπημένα)
Καταγωγή και πλαίσιο
Γύρω στο 306 π.Χ. απέκτησε έναν κήπο στην Αθήνα, όπου ζούσε και φιλοσοφούσε με φίλους, ανάμεσά τους και γυναίκες και δούλους. Με τη διαθήκη του άφησε τον Κήπο στους μαθητές του (Διογένης Λαέρτιος 10.17). Ο Διογένης Λαέρτιος σώζει τρεις επιστολές του και τις «Κύριες δόξες».
Λατρεία
Η φιλοσοφία του πέρασε στη Ρώμη με το ποίημα του Λουκρήτιου «Για τη φύση των πραγμάτων». Η λέξη «επικούρειος» σήμερα σημαίνει τον καλοφαγά, παρεξήγηση της διδασκαλίας του, που συνιστούσε λιτότητα.
Μύθοι
Βασικές ιδέες με απλά λόγια
Οι μεγάλοι φόβοι του ανθρώπου είναι ο φόβος των θεών και του θανάτου. Και οι δύο είναι αβάσιμοι: «ο θάνατος δεν είναι τίποτα για εμάς», γιατί ό,τι διαλύθηκε δεν αισθάνεται (Διογένης Λαέρτιος 10.139).
Η ευτυχία είναι απλή: φίλοι, λίγα αγαθά, ψυχική γαλήνη (αταραξία). Ο κόσμος αποτελείται από άτομα και κενό, όπως δίδαξε ο Δημόκριτος.
Σχέση με τη μυθολογία
Ο Επίκουρος δεν αρνιόταν τους θεούς, αλλά έλεγε ότι είναι μακάριοι και άφθαρτοι, δεν έχουν φροντίδες ούτε προκαλούν φροντίδες σε άλλους, άρα ούτε θυμώνουν ούτε χαρίζονται (Διογένης Λαέρτιος 10.139). Αυτό είναι το αντίθετο από τους θεούς του Ομήρου, που οργίζονται, ερωτεύονται και ανακατεύονται στους πολέμους των ανθρώπων.
Οι τιμωρίες του Τάρταρου, του Τάνταλου και του Σίσυφου, ήταν για τους επικούρειους εικόνες των ανθρώπινων παθών· έτσι τις ερμηνεύει ο Λουκρήτιος.
Αποσπάσματα
Τὸ μακάριον καὶ ἄφθαρτον οὔτε αὐτὸ πράγματα ἔχει οὔτε ἄλλῳ παρέχει, ὥστε οὔτε ὀργαῖς οὔτε χάρισι συνέχεται·
Το μακάριο και άφθαρτο ον ούτε το ίδιο έχει φροντίδες ούτε σε άλλον προξενεί, ώστε δεν κυριεύεται ούτε από οργές ούτε από χάρες·
— Κύριαι δόξαι 1, στον Διογένη Λαέρτιο 10.139 ✓ επαληθευμένο
Ὁ θάνατος οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς· τὸ γὰρ διαλυθὲν ἀναισθητεῖ· τὸ δʼ ἀναισθητοῦν οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς.
Ο θάνατος δεν είναι τίποτα για εμάς· γιατί ό,τι διαλύθηκε δεν αισθάνεται· κι ό,τι δεν αισθάνεται δεν είναι τίποτα για εμάς.
— Κύριαι δόξαι 2, στον Διογένη Λαέρτιο 10.139 ✓ επαληθευμένο
Παραλλαγές
- Η ερμηνεία του Σίσυφου και του Τάνταλου ως αλληγοριών βρίσκεται στον Λουκρήτιο (βιβλίο 3) και όχι σε σωζόμενο κείμενο του ίδιου του Επίκουρου.
Πηγές
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 10.17, 10.139 ✓ επαληθευμένο
- Διογένης Λαέρτιος, βιβλίο 10 (Επιστολή προς Μενοικέα)
- Λουκρήτιος, De rerum natura 3.978–1023