Θαλής ο Μιλήσιος
Ο πρώτος φιλόσοφος· «αρχή όλων το νερό»Ο Θαλής από τη Μίλητο θεωρείται ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος και ένας από τους Επτά σοφούς. Πρώτος αναζήτησε μια φυσική αρχή για όλα τα πράγματα και είπε ότι αυτή είναι το νερό.
▶ Άνοιγμα στην εφαρμογή (με χάρτη, δέντρο, κουίζ και αγαπημένα)
Καταγωγή και πλαίσιο
Έζησε στη Μίλητο της Ιωνίας. Δεν άφησε σίγουρα γραπτά· τις ιδέες του τις ξέρουμε από τον Αριστοτέλη, τον Ηρόδοτο και τον Διογένη Λαέρτιο. Λέγεται ότι ταξίδεψε στην Αίγυπτο, όπου μέτρησε τις πυραμίδες από τη σκιά τους (Διογένης Λαέρτιος 1.27).
Λατρεία
Ο Θαλής έγινε ο τύπος του σοφού που κοιτάζει τον ουρανό. Η ιδέα του ότι υπάρχει μία αρχή πίσω από την ποικιλία του κόσμου άνοιξε τον δρόμο σε όλη την ελληνική φιλοσοφία και επιστήμη.
Μύθοι
Βασικές ιδέες με απλά λόγια
Όλα προέρχονται από το νερό: το νερό γίνεται πάγος και ατμός, και χωρίς υγρασία δεν ζει τίποτα. Αντί για τον Ωκεανό του μύθου ως γενάρχη, ο Θαλής βάζει ένα φυσικό υλικό.
Ο κόσμος είναι «έμψυχος και γεμάτος δαίμονες» (Διογένης Λαέρτιος 1.27): κατά τον Αριστοτέλη, ο Θαλής έλεγε ότι και ο μαγνήτης έχει ψυχή, αφού κινεί το σίδερο.
Η έκλειψη και το πηγάδι
Ο Ηρόδοτος γράφει ότι ο Θαλής είχε προείπει στους Ίωνες την έκλειψη που σκοτείνιασε μια μάχη Λυδών και Μήδων (Ηρόδοτος 1.74.2).
Ο Πλάτωνας διηγείται ότι, ενώ κοίταζε τα άστρα, έπεσε σε πηγάδι, και μια έξυπνη δούλα από τη Θράκη τον πείραξε ότι ήθελε να ξέρει τα ουράνια, αλλά δεν έβλεπε τι είχε μπροστά στα πόδια του (Θεαίτητος 174a).
Σχέση με τη μυθολογία
Στην Ιλιάδα ο Ωκεανός λέγεται «γένεση των θεών». Πολλοί μελετητές, ήδη από τον Αριστοτέλη, βλέπουν στο «νερό» του Θαλή μια λογική μετάφραση αυτής της μυθικής εικόνας.
Αποσπάσματα
Ἀρχὴν δὲ τῶν πάντων ὕδωρ ὑπεστήσατο, καὶ τὸν κόσμον ἔμψυχον καὶ δαιμόνων πλήρη.
Θεώρησε αρχή όλων το νερό, και τον κόσμο έμψυχο και γεμάτο δαίμονες.
— Διογένης Λαέρτιος 1.27 ✓ επαληθευμένο
ὥσπερ καὶ Θαλῆν ἀστρονομοῦντα, ὦ Θεόδωρε, καὶ ἄνω βλέποντα, πεσόντα εἰς φρέαρ, Θρᾷττά τις ἐμμελὴς καὶ χαρίεσσα θεραπαινὶς ἀποσκῶψαι λέγεται
Όπως λένε και για τον Θαλή, Θεόδωρε: ενώ παρατηρούσε τα άστρα κοιτάζοντας ψηλά, έπεσε σε πηγάδι, και μια έξυπνη και χαριτωμένη δούλα από τη Θράκη τον κορόιδεψε
— Πλάτων, Θεαίτητος 174a ✓ επαληθευμένο
Παραλλαγές
- Το «Γνῶθι σαυτόν», το ρητό των Δελφών, αποδιδόταν από μερικούς στον Θαλή και από άλλους σε άλλους σοφούς.
- Η χρονολόγηση της έκλειψης στο 585 π.Χ. είναι υπολογισμός των νεότερων· ο Ηρόδοτος δεν δίνει έτος. Και οι χρονολογίες της ζωής του είναι κατά προσέγγιση.
Πηγές
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 1.27 ✓ επαληθευμένο
- Ηρόδοτος 1.74.2 ✓ επαληθευμένο
- Πλάτων, Θεαίτητος 174a ✓ επαληθευμένο
- Αριστοτέλης, Μεταφυσικά 983b (το νερό ως αρχή)
- Αριστοτέλης, Περί ψυχής 405a (ο μαγνήτης)
- Diels–Kranz 11