Αναξαγόρας
Ο Νους που έβαλε τάξη στον κόσμοΟ Αναξαγόρας από τις Κλαζομενές ήταν ο πρώτος φιλόσοφος που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Δίδαξε ότι στην αρχή όλα ήταν ανακατεμένα, ώσπου ο Νους έβαλε τάξη. Δικάστηκε για ασέβεια επειδή είπε ότι ο ήλιος είναι πυρακτωμένη μάζα.
▶ Άνοιγμα στην εφαρμογή (με χάρτη, δέντρο, κουίζ και αγαπημένα)
Καταγωγή και πλαίσιο
Γεννήθηκε στις Κλαζομενές της Ιωνίας, σε πλούσια και επιφανή οικογένεια, και άκουσε τον Αναξιμένη (Διογένης Λαέρτιος 2.6). Έζησε πολλά χρόνια στην Αθήνα, όπου μαθητής του ήταν ο Περικλής (Διογένης Λαέρτιος 2.12).
Λατρεία
Η ιδέα ενός Νου που κυβερνά τον κόσμο ενθουσίασε τον νεαρό Σωκράτη, όπως διηγείται ο Πλάτωνας στον Φαίδωνα, αν και μετά τον απογοήτευσε, γιατί ο Αναξαγόρας εξηγούσε τα πάντα με υλικές αιτίες.
Μύθοι
Βασικές ιδέες με απλά λόγια
Το βιβλίο του άρχιζε: «Όλα τα πράγματα ήταν μαζί· μετά ήρθε ο Νους και τα έβαλε σε τάξη» (Διογένης Λαέρτιος 2.6). Σε κάθε πράγμα υπάρχει λίγο από όλα· βλέπουμε μόνο αυτό που υπερισχύει.
Ο ήλιος είναι μια πυρακτωμένη μάζα και η σελήνη παίρνει το φως της από τον ήλιο. Έτσι εξηγούσε και τις εκλείψεις.
Σχέση με τη μυθολογία και η δίκη
Για τους Αθηναίους ο Ήλιος ήταν θεός. Όταν ο Αναξαγόρας είπε ότι ο ήλιος είναι «μύδρος διάπυρος», πυρακτωμένη μεταλλική μάζα, κατηγορήθηκε για ασέβεια. Κατά τον Σωτίωνα, τον υπερασπίστηκε ο Περικλής, και ο φιλόσοφος τιμωρήθηκε με πρόστιμο πέντε ταλάντων και εξορία (Διογένης Λαέρτιος 2.12).
Αποσπάσματα
πάντα χρήματα ἦν ὁμοῦ· εἶτα νοῦς ἐλθὼν αὐτὰ διεκόσμησε.
Όλα τα πράγματα ήταν μαζί· ύστερα ήρθε ο Νους και τα έβαλε σε τάξη.
— Διογένης Λαέρτιος 2.6 ✓ επαληθευμένο
Παραλλαγές
- Ο Διογένης Λαέρτιος παραθέτει διαφορετικές εκδοχές για τη δίκη, για τον κατήγορο, την ποινή και την έκβαση (Διογένης Λαέρτιος 2.12). Πέθανε στη Λάμψακο.
Πηγές
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 2.6, 2.12 ✓ επαληθευμένο
- Διογένης Λαέρτιος 2.6–15
- Πλάτων, Φαίδων 97b–99c
- Diels–Kranz 59