Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Γιος του Σωφρονίσκου, από τον δήμο της Αλωπεκής, όπως γράφει και το κείμενο της κατηγορίας (Διογένης Λαέρτιος 2.40). Πολέμησε ως οπλίτης στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Τον γνωρίζουμε από τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα και τις Νεφέλες του Αριστοφάνη, που τον σατιρίζει.

Λατρεία

Με τον Σωκράτη η φιλοσοφία στρέφεται από τη φύση στον άνθρωπο και την ηθική. Γι' αυτό οι φιλόσοφοι πριν από αυτόν λέγονται «Προσωκρατικοί».

Μύθοι

Βασικές ιδέες με απλά λόγια

Η μέθοδός του: ρωτά κάποιον που νομίζει ότι ξέρει, π.χ. «τι είναι η ανδρεία;», και με ερωτήσεις του δείχνει ότι η απάντησή του δεν στέκει. Αυτός είναι ο σωκρατικός «έλεγχος».

Είναι σοφότερος από τους άλλους μόνο επειδή, όσα δεν ξέρει, δεν νομίζει ότι τα ξέρει (Απολογία 21d).

Κανείς δεν κάνει το κακό εν γνώσει του· όποιος ξέρει πραγματικά το καλό, το κάνει. Και «η ζωή χωρίς εξέταση δεν αξίζει να τη ζει ο άνθρωπος» (Απολογία 38a).

Σχέση με τη μυθολογία

Η αποστολή του ξεκίνησε, όπως λέει στην Απολογία, από έναν χρησμό του Απόλλωνα στους Δελφούς: ο φίλος του ο Χαιρεφών ρώτησε αν υπάρχει κανείς σοφότερος από τον Σωκράτη, και η Πυθία απάντησε ότι δεν υπάρχει (Απολογία 21a). Έλεγε επίσης ότι μια θεϊκή φωνή, το «δαιμόνιο», τον σταματούσε όταν πήγαινε να κάνει κάτι λάθος.

Τα τελευταία του λόγια ήταν για έναν θεό: «Κρίτων, χρωστάμε έναν πετεινό στον Ασκληπιό» (Φαίδων 118a). Ο πετεινός ήταν συνηθισμένη προσφορά στον θεό της ιατρικής.

Δίκη και θάνατος

Το 399 π.Χ. κατηγορήθηκε ότι δεν πιστεύει στους θεούς της πόλης, ότι εισάγει καινούργια δαιμόνια και ότι διαφθείρει τους νέους (Διογένης Λαέρτιος 2.40). Καταδικάστηκε σε θάνατο και ήπιε το κώνειο.

Αποσπάσματα

ἐγὼ δέ, ὥσπερ οὖν οὐκ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι· ἔοικα γοῦν τούτου γε σμικρῷ τινι αὐτῷ τούτῳ σοφώτερος εἶναι, ὅτι ἃ μὴ οἶδα οὐδὲ οἴομαι εἰδέναι.

Εγώ όμως, όπως δεν ξέρω, έτσι ούτε νομίζω ότι ξέρω· φαίνεται λοιπόν ότι είμαι σοφότερος από αυτόν κατά αυτό το λίγο: ότι όσα δεν ξέρω, ούτε νομίζω ότι τα ξέρω.

— Πλάτων, Απολογία 21d ✓ επαληθευμένο

ὁ δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ

η ζωή χωρίς εξέταση δεν αξίζει να τη ζει ο άνθρωπος

— Πλάτων, Απολογία 38a ✓ επαληθευμένο

ὦ Κρίτων, ἔφη, τῷ Ἀσκληπιῷ ὀφείλομεν ἀλεκτρυόνα· ἀλλὰ ἀπόδοτε καὶ μὴ ἀμελήσητε.

«Κρίτων», είπε, «χρωστάμε έναν πετεινό στον Ασκληπιό· δώστε τον και μην το αμελήσετε».

— Πλάτων, Φαίδων 118a ✓ επαληθευμένο

Παραλλαγές

• Ο «Σωκράτης» του Πλάτωνα, του Ξενοφώντα και του Αριστοφάνη διαφέρουν αρκετά· το ποιος ήταν ο ιστορικός Σωκράτης είναι το λεγόμενο «σωκρατικό ζήτημα».
• Η φράση «ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα» δεν βρίσκεται αυτούσια στα αρχαία κείμενα.

Πηγές

• Πλάτων, Απολογία 21a, 21d, 38a ✓ επαληθευμένο
• Πλάτων, Φαίδων 118a ✓ επαληθευμένο
• Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 2.40 ✓ επαληθευμένο
• Ξενοφών, Απομνημονεύματα
• Αριστοφάνης, Νεφέλες