Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Η Ιλιάδα καλύπτει μόνο 51 ημέρες του δέκατου έτους. Τα υπόλοιπα γεγονότα τα γνωρίζουμε από τα έπη του Επικού Κύκλου (Κύπρια, Αιθιοπίς, Μικρά Ιλιάς, Ιλίου Πέρσις), που σώζονται σε περιλήψεις του Πρόκλου και σε αποσπάσματα, καθώς και από τους τραγικούς.

Μύθοι

Οι αιτίες

Στα Κύπρια έπη (περίληψη Πρόκλου) ο Δίας αποφάσισε να ελαφρύνει τη γη από το βάρος των ανθρώπων. Στον γάμο του Πηλέα και της Θέτιδας η Έρις έριξε το «μήλο της έριδας», και η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη διεκδίκησαν το έπαθλο. Ο Πάρης έκρινε υπέρ της Αφροδίτης, που του υποσχέθηκε την Ελένη, και την πήρε από τη Σπάρτη.

Οι μνηστήρες της Ελένης είχαν ορκιστεί στον Τυνδάρεω να βοηθήσουν τον άντρα που θα τη νυμφευόταν (Απολλόδωρος 3.10.9). Ο Μενέλαος και ο Αγαμέμνων συγκέντρωσαν στόλο στην Αυλίδα. Ο Αγαμέμνων θυσίασε την Ιφιγένεια ή, κατ' άλλους, η Άρτεμις τη διέσωσε, για να φυσήξουν ούριοι άνεμοι.

Η Ιλιάδα

Η Ιλιάδα αρχίζει στο δέκατο έτος, με τη διαμάχη του Αχιλλέα και του Αγαμέμνονα για τη Βρισηίδα. Ο Αχιλλέας αποσύρεται και ο Δίας, με την παράκληση της Θέτιδας, δίνει στους Τρώες πλεονέκτημα. Ο Έκτωρ φτάνει ως τα πλοία των Αχαιών.

Ο Πάτροκλος φοράει τα όπλα του Αχιλλέα και σκοτώνεται από τον Έκτορα. Ο Αχιλλέας, με νέα όπλα από τον Ήφαιστο, επιστρέφει, σκοτώνει τον Έκτορα και, στο τέλος, επιστρέφει το σώμα στον Πρίαμο. Το έπος κλείνει με την ταφή του Έκτορα.

Ο θάνατος του Αχιλλέα και ο Δούρειος Ίππος

Κατά την Αιθιοπίδα ο Αχιλλέας σκοτώθηκε από τον Πάρη, με τη βοήθεια του Απόλλωνα, μετά τον θάνατο της Πενθεσίλειας και του Μέμνονα. Η διαμάχη για τα όπλα του οδήγησε στην αυτοκτονία του Αίαντα.

Στην Οδύσσεια (4.271–289, 8.492–520) τον Δούρειο Ίππο τον κατασκεύασε ο Επειός με τη βοήθεια της Αθηνάς, και ο Οδυσσέας τον έφερε ως δόλο στην ακρόπολη. Οι Αχαιοί προσποιήθηκαν ότι έφυγαν και οι Τρώες έφεραν τον ίππο μέσα στην πόλη. Τη νύχτα βγήκαν οι πολεμιστές και άνοιξαν τις πύλες.

Η άλωση

Κατά την Ιλίου Πέρση, η πόλη κάηκε και λεηλατήθηκε. Ο Νεοπτόλεμος σκότωσε τον Πρίαμο και ο Αίας ο Λοκρός απέσπασε βίαια την Κασσάνδρα από το άγαλμα της Αθηνάς. Ο Μενέλαος πήρε πίσω την Ελένη. Η Αθηνά, οργισμένη για την ασέβεια, έβλαψε τον στόλο των Ελλήνων στην επιστροφή.

Οι Επιστροφές (Νόστοι) των ηρώων αποτελούν ξεχωριστό κύκλο μύθων: ο Αγαμέμνων δολοφονείται, ο Μενέλαος περιπλανιέται οκτώ χρόνια και ο Οδυσσέας δέκα.

Παραλλαγές

• Στον Στησίχορο και στον Ηρόδοτο (2.112–120) η Ελένη δεν πήγε στην Τροία, αλλά ένα είδωλό της.
• Η ιστορικότητα του πολέμου είναι συζητήσιμη. Η αρχαιολογική θέση του Ισαρλίκ (Τροία) και οι χεττιτικές πηγές που αναφέρουν τη Βίλουσα έχουν χρησιμοποιηθεί ως ενδείξεις, αλλά δεν αποδεικνύουν τα ομηρικά γεγονότα.

Από τα αρχαία κείμενα

Όμηρος, Ιλιάδα 1.1–2
Τον θυμό τράγουδα, θεά, του Αχιλλέα, του γιου του Πηλέα,
τον ολέθριο, που έφερε στους Αχαιούς αμέτρητους πόνους,

Όμηρος, Ιλιάδα 6.146–149
Όπως η γενιά των φύλλων, έτσι και η γενιά των ανθρώπων.
Τα φύλλα άλλα ο άνεμος τα ρίχνει στο χώμα, κι άλλα το δάσος
το ανθισμένο τα βγάζει, όταν έρθει η εποχή της άνοιξης·
έτσι και των ανθρώπων η γενιά: η μία φυτρώνει κι η άλλη σβήνει.

Όμηρος, Ιλιάδα 6.448–449
Θα έρθει μια μέρα που θα χαθεί η ιερή Ίλιος,
κι ο Πρίαμος κι ο λαός του Πριάμου με τα καλά κοντάρια.

Όμηρος, Ιλιάδα 12.243
Ένας οιωνός είναι ο καλύτερος: να πολεμάς για την πατρίδα.

Πηγές

• Όμηρος, Ιλιάδα ✓ επαληθευμένο
• Όμηρος, Οδύσσεια 4, 8 ✓ επαληθευμένο
• Επικός Κύκλος (περίληψη Πρόκλου)
• Απολλόδωρος, Επιτομή 3–5 ✓ επαληθευμένο
• Ηρόδοτος 2.112–120 ✓ επαληθευμένο