Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Γιος του Λαέρτη και της Αντίκλειας, βασιλιάς της Ιθάκης και των γύρω νησιών.

Λατρεία

Δεν μαρτυρείται μεγάλη πανελλήνια λατρεία. Ο Οδυσσέας είναι κυρίως ήρωας του έπους.

Μύθοι

Ο Τρωικός Πόλεμος

Ο Οδυσσέας προσπάθησε να αποφύγει τον πόλεμο, προσποιούμενος τρέλα, αλλά ο Παλαμήδης τον ξεσκέπασε (Απολλόδωρος, Επιτομή 3.7). Πήγε τελικά στην Τροία και ήταν ένας από τους σημαντικότερους ηγέτες. Η Οδύσσεια (8.492–520) λέει ότι τον Δούρειο Ίππο τον έφτιαξε ο Επειός με τη βοήθεια της Αθηνάς και ο Οδυσσέας τον έφερε ως δόλο στην ακρόπολη της Τροίας.

Μετά τον θάνατο του Αχιλλέα, η διαμάχη για τα όπλα του με τον Αίαντα οδήγησε στην αυτοκτονία του Αίαντα (Οδύσσεια 11.543–564).

Η επιστροφή

Στην Οδύσσεια ο Οδυσσέας περιπλανιέται δέκα χρόνια. Στους Λωτοφάγους, στον Κύκλωπα Πολύφημο, ο οποίος τυφλώθηκε, στον Αίολο, στους Λαιστρυγόνες, στην Κίρκη, στον Άδη για να συμβουλευτεί τον Τειρεσία, στις Σειρήνες, στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, στη Θρινακία, και στη νύμφη Καλυψώ, που τον κράτησε επτά χρόνια.

Στους Φαίακες διηγήθηκε την ιστορία του και ο βασιλιάς Αλκίνοος τον έστειλε στην Ιθάκη. Εκεί, μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο, με τη βοήθεια της Αθηνάς, του Τηλέμαχου και του χοιροβοσκού Ευμαίου, νίκησε σε αγώνα τόξου και σκότωσε τους μνηστήρες της Πηνελόπης.

Ο Πολύφημος

Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του παγιδεύτηκαν στη σπηλιά του Κύκλωπα Πολύφημου. Ο Οδυσσέας είπε ότι το όνομά του είναι Κανένας. Τον μέθυσε με κρασί και τον τύφλωσε με πυρωμένο πάσσαλο. Όταν ο Πολύφημος φώναξε, οι άλλοι Κύκλωπες ρώτησαν ποιος τον πειράζει και εκείνος απάντησε: «Κανένας». Έτσι οι σύντροφοι δραπέτευσαν κάτω από τα πρόβατα.

Ο Οδυσσέας αποκάλυψε το όνομά του. Ο Πολύφημος, γιος του Ποσειδώνα, ζήτησε από τον πατέρα του να εμποδίσει την επιστροφή του (Οδύσσεια 9).

Παραλλαγές

• Σε μεταγενέστερες παραδόσεις ο Οδυσσέας θεωρείται γιος του Σίσυφου και όχι του Λαέρτη (Σοφοκλής, Αίας).

Από τα αρχαία κείμενα

Όμηρος, Οδύσσεια 1.1–2
Τον άντρα πες μου, Μούσα, τον πολύτροπο, που πάρα πολύ
περιπλανήθηκε, αφού κούρσεψε την ιερή πόλη της Τροίας·

Όμηρος, Οδύσσεια 9.366–367
Κανένας είναι το όνομά μου· Κανένα με φωνάζουν
η μάνα μου κι ο πατέρας μου κι όλοι οι άλλοι σύντροφοι.

Όμηρος, Οδύσσεια 11.489–491
Θα προτιμούσα να είμαι στη γη κολίγος και να δουλεύω για άλλον,
για έναν άκληρο άνθρωπο που δεν έχει πολλά για να ζήσει,
παρά να βασιλεύω σε όλους τους πεθαμένους νεκρούς.

Πηγές

• Όμηρος, Οδύσσεια ✓ επαληθευμένο
• Απολλόδωρος, Επιτομή 3.7, 7 ✓ επαληθευμένο
• Σοφοκλής, Αίας ✓ επαληθευμένο