Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Ο Ηρόδοτος (7.204) δίνει τη γενεαλογία του ως τον Ηρακλή, όπως συνηθιζόταν για τους βασιλείς της Σπάρτης. Ανέβηκε στον θρόνο γύρω στο 489/488 π.Χ.

Λατρεία

Τα οστά του μεταφέρθηκαν στη Σπάρτη σαράντα χρόνια μετά τη μάχη (Παυσανίας 3.14.1). Εκεί τιμούνταν σε ηρώο, με ετήσιους αγώνες, τα Λεωνίδεια.

Μύθοι

Ο χρησμός και η θυσία

Κατά τον Ηρόδοτο (7.220), το μαντείο των Δελφών είχε πει ότι ή η Σπάρτη θα καταστραφεί ή θα θρηνήσει έναν βασιλιά από τη γενιά του Ηρακλή. Ο Λεωνίδας, κατά την παράδοση, έμεινε στο πέρασμα γνωρίζοντας τον χρησμό. Είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς εδώ το γεγονός από τη μεταγενέστερη ερμηνεία.

«Μολὼν λαβέ» και άλλα λόγια

Η φράση «Μολὼν λαβέ» («έλα να τα πάρεις»), ως απάντηση στον Ξέρξη που ζήτησε τα όπλα, καταγράφεται μόνο πολύ αργότερα, στα Αποφθέγματα Λακωνικά του Πλουτάρχου. Θεωρείται θρύλος.

Από τον Ηρόδοτο (7.226) προέρχεται η φράση του Σπαρτιάτη Διηνέκη: αν τα βέλη των Περσών κρύψουν τον ήλιο, «θα πολεμήσουμε στη σκιά». Το επίγραμμα «Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι» (Ηρόδοτος 7.228) αποδίδεται παραδοσιακά στον Σιμωνίδη.

Ιστορικά γεγονότα

Οι Θερμοπύλες (480 π.Χ.)

Ο Λεωνίδας οδήγησε στις Θερμοπύλες τριακόσιους Σπαρτιάτες και μερικές χιλιάδες συμμάχους από άλλες πόλεις (Ηρόδοτος 7.202). Επί δύο ημέρες απέκρουσαν τις επιθέσεις των Περσών στο στενό.

Ο Εφιάλτης από τη Μαλίδα οδήγησε τους Πέρσες από το μονοπάτι της Ανοπαίας στα νώτα των Ελλήνων. Ο Λεωνίδας έστειλε πίσω τους περισσότερους συμμάχους και έμεινε με τους Σπαρτιάτες, τους Θεσπιείς και τους Θηβαίους. Έπεσε μαχόμενος, και κατά τον Ηρόδοτο (7.238) ο Ξέρξης διέταξε να ανασκολοπίσουν το κεφάλι του.

Παραλλαγές

• Ο αριθμός των Ελλήνων στις Θερμοπύλες και των Περσών διαφέρει πολύ ανάμεσα στις πηγές· οι αριθμοί του Ηροδότου για τον περσικό στρατό θεωρούνται υπερβολικοί.
• Για τους Θηβαίους που έμειναν, ο Ηρόδοτος γράφει ότι κρατήθηκαν ως όμηροι, κάτι που αμφισβήτησε ο Πλούταρχος (Περί της Ηροδότου κακοηθείας).

Πηγές

• Ηρόδοτος, Ιστορίαι 7.201–239 ✓ επαληθευμένο
• Διόδωρος Σικελιώτης 11.4–11
• Πλούταρχος, Αποφθέγματα Λακωνικά (θρύλοι)
• Παυσανίας 3.14.1 ✓ επαληθευμένο