Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Αποδίδεται στον Όμηρο. Έχει 24 βιβλία και διαρκεί, στο κύριο μέρος του, λίγες εβδομάδες από τη δέκατη χρονιά. Τα περιπετειώδη επεισόδια αφηγείται ο ήρωας στους Φαίακες (βιβλία 9–12).

Μύθοι

Η Τηλεμάχεια και η Καλυψώ

Στα βιβλία 1–4 ο Τηλέμαχος, παρακινημένος από την Αθηνά, πηγαίνει στην Πύλο και στη Σπάρτη για να μάθει νέα για τον πατέρα του. Στο βιβλίο 5 ο Ερμής διατάζει την Καλυψώ να αφήσει τον Οδυσσέα, που είχε μείνει επτά χρόνια στο νησί Ωγυγία. Ο Οδυσσέας φτιάχνει σχεδία και ο Ποσειδώνας προκαλεί τρικυμία.

Στη Σχερία τον βοηθά η Ναυσικά, κόρη του βασιλιά των Φαιάκων Αλκίνοου. Τον φιλοξενούν και ο Οδυσσέας αφηγείται τις περιπέτειές του.

Οι περιπέτειες

Οι Κίκονες, οι Λωτοφάγοι, ο Κύκλωπας Πολύφημος (9), ο Αίολος και οι Λαιστρυγόνες, η Κίρκη (10), η κάθοδος στον Άδη όπου συναντά τον μάντη Τειρεσία (11), οι Σειρήνες, η Σκύλλα και η Χάρυβδη, τα βόδια του Ήλιου στη Θρινακία (12).

Η καταστροφή των συντρόφων συνδέεται με τις παραβάσεις τους: στη Θρινακία έφαγαν τα βόδια του Ήλιου παρά την προειδοποίηση. Ο Δίας κατέστρεψε το πλοίο και ο Οδυσσέας έμεινε μόνος.

Η Ιθάκη

Στην Ιθάκη (13–24), ο Οδυσσέας μεταμορφωμένος σε ζητιάνο από την Αθηνά πηγαίνει στον χοιροβοσκό Ευμαίο. Ο σκύλος Άργος τον αναγνωρίζει, και η παραμάνα Ευρύκλεια από την ουλή του (19). Στον αγώνα του τόξου ο Οδυσσέας σκοτώνει τους μνηστήρες (21–22).

Η Πηνελόπη τον αναγνωρίζει με την απόδειξη του κρεβατιού (23). Στο βιβλίο 24 συμφιλιώνεται με τους συγγενείς των μνηστήρων, με την παρέμβαση της Αθηνάς και του Δία.

Παραλλαγές

• Στην αρχαιότητα η Τηλεγονία, χαμένο έπος του Κύκλου, αφηγούνταν τον θάνατο του Οδυσσέα από τον γιο του Τηλέγονο. Στην Οδύσσεια (11.134–136) ο Τειρεσίας προλέγει θάνατο «εξ αλός», φράση που ερμηνεύεται και ως θάνατος από τη θάλασσα και ως θάνατος μακριά από αυτήν, σε βαθιά γεράματα.
• Το «Ομηρικό ζήτημα» (αν η Οδύσσεια είναι έργο ενός ποιητή) δεν έχει λυθεί οριστικά.

Από τα αρχαία κείμενα

Όμηρος, Οδύσσεια 1.1–2
Τον άντρα πες μου, Μούσα, τον πολύτροπο, που πάρα πολύ
περιπλανήθηκε, αφού κούρσεψε την ιερή πόλη της Τροίας·

Όμηρος, Οδύσσεια 1.32–34
Αλίμονο, πώς κατηγορούν οι θνητοί τους θεούς!
Από εμάς, λένε, έρχονται τα κακά· όμως κι αυτοί
με τις δικές τους αφροσύνες παθαίνουν πόνους πέρα από τη μοίρα τους,

Όμηρος, Οδύσσεια 9.366–367
Κανένας είναι το όνομά μου· Κανένα με φωνάζουν
η μάνα μου κι ο πατέρας μου κι όλοι οι άλλοι σύντροφοι.

Πηγές

• Όμηρος, Οδύσσεια ✓ επαληθευμένο