Παρμενίδης ο Ελεάτης
Το «ον» είναι ένα και αμετάβλητοΟ Παρμενίδης από την Ελέα της Κάτω Ιταλίας έγραψε ένα φιλοσοφικό ποίημα, όπου μια θεά του αποκαλύπτει την αλήθεια: ό,τι υπάρχει, υπάρχει, είναι ένα και δεν αλλάζει· η αλλαγή που βλέπουμε είναι απάτη των αισθήσεων.
▶ Άνοιγμα στην εφαρμογή (με χάρτη, δέντρο, κουίζ και αγαπημένα)
Καταγωγή και πλαίσιο
Ιδρυτής της Ελεατικής σχολής. Ο Πλάτωνας γράφει στον Παρμενίδη ότι επισκέφτηκε την Αθήνα σε μεγάλη ηλικία και συνάντησε τον νεαρό Σωκράτη. Ο Διογένης Λαέρτιος σημειώνει ότι φιλοσοφούσε σε στίχους, όπως ο Ησίοδος, ο Ξενοφάνης και ο Εμπεδοκλής (Διογένης Λαέρτιος 9.22).
Λατρεία
Θεωρείται πατέρας της οντολογίας και της λογικής απόδειξης. Μετά από αυτόν, κάθε φιλόσοφος έπρεπε να εξηγήσει πώς είναι δυνατή η αλλαγή.
Μύθοι
Βασικές ιδέες με απλά λόγια
Από το τίποτα δεν βγαίνει κάτι, και κάτι δεν γίνεται τίποτα. Άρα το ον δεν γεννιέται, δεν χάνεται, δεν κινείται. Όταν βλέπουμε αλλαγή, οι αισθήσεις μας ξεγελούν.
Ο Διογένης Λαέρτιος γράφει ότι για τον Παρμενίδη κριτήριο της αλήθειας είναι ο λόγος, γιατί οι αισθήσεις δεν είναι ακριβείς (Διογένης Λαέρτιος 9.22).
Σχέση με τη μυθολογία
Το ποίημά του ξεκινά σαν μυθικό ταξίδι: ο ποιητής ανεβαίνει σε άρμα που το οδηγούν οι κόρες του Ήλιου, φτάνει στις πύλες των δρόμων της Νύχτας και της Μέρας, που τις φυλάει η Δίκη, και μια θεά τού μιλά. Η φιλοσοφία ντύνεται τη γλώσσα του έπους.
Η θεά τού λέει ότι πρέπει να μάθει και την αλήθεια και τις γνώμες των θνητών, στις οποίες δεν υπάρχει αληθινή βεβαιότητα (Διογένης Λαέρτιος 9.22).
Αποσπάσματα
χρεὼ δέ σε πάντα πυθέσθαι ἠμὲν Ἀληθείης εὐκυκλέος ἀτρεμὲς ἦτορ, ἠδὲ βροτῶν δόξας, ταῖς οὐκ ἔνι πίστις ἀληθής.
Πρέπει να μάθεις τα πάντα: και την ατρεμή καρδιά της ολοστρόγγυλης Αλήθειας, και τις γνώμες των θνητών, που δεν έχουν αληθινή βεβαιότητα.
— DK 28 B1.28–30, στον Διογένη Λαέρτιο 9.22 ✓ επαληθευμένο
κρῖναι δὲ λόγῳ πολύδηριν ἔλεγχον
κρίνε με τον λόγο τον πολυσυζητημένο έλεγχο
— DK 28 B7.5, στον Διογένη Λαέρτιο 9.22 ✓ επαληθευμένο
Παραλλαγές
- Το προοίμιο του ποιήματος με το άρμα (DK 28 B1) σώζεται ολόκληρο στον Σέξτο Εμπειρικό και δεν ελέγχθηκε στο κείμενο του Perseus. Το «τὸ γὰρ αὐτὸ νοεῖν ἐστίν τε καὶ εἶναι» (B3) σώζεται στον Κλήμη και τον Πλωτίνο.
Πηγές
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 9.21–23 ✓ επαληθευμένο
- Πλάτων, Παρμενίδης 127a–c
- Σέξτος Εμπειρικός, Πρὸς μαθηματικούς 7.111 (DK 28 B1)
- Diels–Kranz 28