Ελληνική Μυθολογία

Καταγωγή και πλαίσιο

Αθηναίος από αριστοκρατική οικογένεια. Μετά τον θάνατο του Σωκράτη ταξίδεψε, μεταξύ άλλων στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία. Γυρίζοντας στην Αθήνα δίδασκε στην Ακαδημία, ένα γυμνάσιο με άλσος έξω από την πόλη, που πήρε το όνομά του από τον ήρωα Εκάδημο (Διογένης Λαέρτιος 3.7).

Λατρεία

Όλα τα έργα του σώθηκαν. Ο Άγγλος φιλόσοφος Whitehead έγραψε ότι η ευρωπαϊκή φιλοσοφική παράδοση είναι «μια σειρά από υποσημειώσεις στον Πλάτωνα».

Μύθοι

Βασικές ιδέες με απλά λόγια

Τα πράγματα που βλέπουμε αλλάζουν και χάνονται. Υπάρχουν όμως οι Ιδέες, το Ωραίο, το Δίκαιο, το Ίσο, που είναι αιώνιες και τις καταλαβαίνουμε μόνο με τη σκέψη. Τα αισθητά πράγματα είναι σαν αντίγραφα ή σκιές τους.

Η ψυχή είναι αθάνατη, και η μάθηση είναι ανάμνηση όσων η ψυχή είδε πριν γεννηθεί. Στην Πολιτεία σχεδιάζει μια ιδανική πόλη, όπου κυβερνούν οι φιλόσοφοι.

Οι μύθοι του Πλάτωνα

Ο μύθος του σπηλαίου: άνθρωποι δεμένοι από παιδιά μέσα σε μια σπηλιά βλέπουν μόνο σκιές στον τοίχο και νομίζουν ότι είναι η αλήθεια. Όποιος λυθεί και βγει στο φως του ήλιου καταλαβαίνει ότι ζούσε σε ψευδαίσθηση (Πολιτεία 514a).

Ο μύθος του Ηρός: ένας γενναίος πολεμιστής, ο Ηρ από την Παμφυλία, σκοτώνεται στη μάχη, ξαναζωντανεύει πάνω στην πυρά και διηγείται τι είδε στον Άλλο Κόσμο: την κρίση των ψυχών, τις Μοίρες και την επιλογή της νέας ζωής (Πολιτεία 614b).

Η Ατλαντίδα: στον Τίμαιο ένα μεγάλο νησί πέρα από το στόμιο της θάλασσας, με ισχυρούς βασιλείς, εκστρατεύει κατά της αρχαίας Αθήνας και τελικά βυθίζεται στη θάλασσα (Τίμαιος 25a).

Ο Πλάτων και οι μύθοι του Ομήρου

Στην Πολιτεία ο Σωκράτης λέει ότι ο Ησίοδος και ο Όμηρος συνέθεσαν ψεύτικους μύθους (Πολιτεία 377d) και ζητά να μη λέγονται στα παιδιά ιστορίες για θεούς που μαλώνουν, ψεύδονται ή κάνουν κακό. Παράλληλα όμως ο Πλάτων γράφει δικούς του μύθους, γιατί ο μύθος μπορεί να δείξει ό,τι ο λόγος δεν αποδεικνύει.

Αποσπάσματα

ἀπείκασον τοιούτῳ πάθει τὴν ἡμετέραν φύσιν παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας. ἰδὲ γὰρ ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει

Παρομοίασε τη φύση μας, ως προς την παιδεία και την απαιδευσία, με την εξής κατάσταση. Φαντάσου ανθρώπους σε μια υπόγεια κατοικία σαν σπηλιά

— Πλάτων, Πολιτεία 514a ✓ επαληθευμένο

ἀλλʼ ἀλκίμου μὲν ἀνδρός, Ἠρὸς τοῦ Ἀρμενίου, τὸ γένος Παμφύλου· ὅς ποτε ἐν πολέμῳ τελευτήσας

αλλά ενός γενναίου άνδρα, του Ηρός του Αρμενίου, Πάμφυλου στην καταγωγή· αυτός κάποτε σκοτώθηκε σε πόλεμο

— Πλάτων, Πολιτεία 614b ✓ επαληθευμένο

οὓς Ἡσίοδός τε, εἶπον, καὶ Ὅμηρος ἡμῖν ἐλεγέτην καὶ οἱ ἄλλοι ποιηταί. οὗτοι γάρ που μύθους τοῖς ἀνθρώποις ψευδεῖς συντιθέντες ἔλεγόν τε καὶ λέγουσι.

Αυτούς, είπα, που μας έλεγαν ο Ησίοδος κι ο Όμηρος κι οι άλλοι ποιητές. Γιατί αυτοί συνέθεσαν για τους ανθρώπους ψεύτικους μύθους και τους έλεγαν και τους λένε.

— Πλάτων, Πολιτεία 377d ✓ επαληθευμένο

Παραλλαγές

• Η Ατλαντίδα είναι κατά τη γνώμη των περισσότερων μελετητών επινόηση του Πλάτωνα. Η σύνδεσή της με τη Σαντορίνη ή άλλους τόπους είναι νεότερη υπόθεση.
• Κατά την παράδοση το όνομά του ήταν Αριστοκλής, και «Πλάτων» ήταν παρατσούκλι για το φαρδύ του σώμα ή μέτωπο.

Πηγές

• Πλάτων, Πολιτεία 377d, 514a, 614b ✓ επαληθευμένο
• Πλάτων, Τίμαιος 25a ✓ επαληθευμένο
• Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 3.7 ✓ επαληθευμένο
• Πλάτων, Κριτίας
• Διογένης Λαέρτιος, βιβλίο 3