Πρωταγόρας
«Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος»Ο σημαντικότερος από τους σοφιστές. Από τα Άβδηρα, δίδαξε με αμοιβή σε όλη την Ελλάδα και έμεινε γνωστός για τη φράση «ο άνθρωπος είναι μέτρο όλων των πραγμάτων».
▶ Άνοιγμα στην εφαρμογή (με χάρτη, δέντρο, κουίζ και αγαπημένα)
Καταγωγή και πλαίσιο
Επισκέφτηκε πολλές φορές την Αθήνα. Κατά την παράδοση έγραψε τους νόμους της αποικίας των Θουρίων στην Κάτω Ιταλία. Ο Πλάτωνας του αφιέρωσε τον διάλογο «Πρωταγόρας» και συζητά τις ιδέες του στον «Θεαίτητο».
Λατρεία
Θεωρείται πατέρας του σχετικισμού και της αγνωστικιστικής στάσης απέναντι στους θεούς. Ήταν από τους πρώτους που μελέτησαν τη γραμματική και τη σωστή χρήση των λέξεων.
Μύθοι
Βασικές ιδέες με απλά λόγια
Ο άνθρωπος είναι μέτρο όλων των πραγμάτων (Θεαίτητος 152a): όπως φαίνεται κάτι σε μένα, έτσι είναι για μένα, κι όπως φαίνεται σε σένα, έτσι είναι για σένα. Ο ίδιος άνεμος μπορεί να είναι κρύος για τον έναν και όχι για τον άλλον.
Για κάθε θέμα υπάρχουν δύο λόγοι αντίθετοι μεταξύ τους (Διογένης Λαέρτιος 9.51).
Για τους θεούς, έγραψε, δεν μπορεί να ξέρει ούτε ότι υπάρχουν ούτε ότι δεν υπάρχουν, γιατί το θέμα είναι σκοτεινό και η ζωή σύντομη (Διογένης Λαέρτιος 9.51).
Σχέση με τη μυθολογία: ο μύθος του Προμηθέα
Στον «Πρωταγόρα» του Πλάτωνα ο σοφιστής διηγείται έναν μύθο για να δείξει ότι η πολιτική αρετή διδάσκεται: ο Επιμηθέας μοιράζει όλα τα χαρίσματα στα ζώα και ξεχνά τον άνθρωπο· ο Προμηθέας κλέβει από τον Ήφαιστο και την Αθηνά τη φωτιά και τις τέχνες· ο Δίας στέλνει τον Ερμή να μοιράσει σε όλους την αιδώ και τη δίκη (Πρωταγόρας 320c).
Η δίκη
Κατά την παράδοση, για το βιβλίο του «Περί θεών» οι Αθηναίοι τον εξόρισαν και έκαψαν τα βιβλία του στην αγορά.
Αποσπάσματα
πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ οὐκ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν.
Ο άνθρωπος είναι μέτρο όλων των πραγμάτων: όσων υπάρχουν, ότι υπάρχουν, κι όσων δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν.
— DK 80 B1, στον Διογένη Λαέρτιο 9.51 ✓ επαληθευμένο
περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι οὔθʼ ὡς εἰσίν, οὔθʼ ὡς οὐκ εἰσίν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι, ἥ τʼ ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου.
Για τους θεούς δεν μπορώ να ξέρω ούτε ότι υπάρχουν ούτε ότι δεν υπάρχουν· γιατί πολλά εμποδίζουν τη γνώση: η ασάφεια του θέματος και ότι η ζωή του ανθρώπου είναι σύντομη.
— DK 80 B4, στον Διογένη Λαέρτιο 9.51 ✓ επαληθευμένο
ἦν γάρ ποτε χρόνος ὅτε θεοὶ μὲν ἦσαν, θνητὰ δὲ γένη οὐκ ἦν.
Ήταν κάποτε ένας καιρός που υπήρχαν θεοί, θνητά όμως γένη δεν υπήρχαν.
— Πλάτων, Πρωταγόρας 320c ✓ επαληθευμένο
Παραλλαγές
- Το κάψιμο των βιβλίων του και ο πνιγμός του σε ναυάγιο αναφέρονται από τον Διογένη Λαέρτιο και άλλους, αλλά πολλοί ιστορικοί τα αμφισβητούν.
Πηγές
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 9.51 ✓ επαληθευμένο
- Πλάτων, Πρωταγόρας 320c κ.ε. ✓ επαληθευμένο
- Πλάτων, Θεαίτητος 152a ✓ επαληθευμένο
- Διογένης Λαέρτιος 9.50–56
- Diels–Kranz 80